สมเด็จพระนเรศวร แห่งอยุธยาได้ใช้เป็นฐานที่มั่นเพื่อเตรียมการรบกับพม่าในสองครั้ง คือ ปี ๑๕๙๐ และปี ๑๖๐๕ จึงเป็นที่มาของชื่อที่เรียกกันว่า ทุ่งใหญ่นเรศวร ก็คือ ทุ่งหญ้าใหญ่ขององค์สมเด็จพระนเรศวร พื้นที่ทุ่งหญ้าสะวันนามักจะปราศจากสัตว์อยู่ อาศัย ส่วนพื่นที่ภูเขาปกคลุมไปด้วยต้นไม้ก็ไม่เหมาะในการเพาะปลูก ปัจจุบัน ยังเป็นแหล่งเพาะเชื่อโรคมาเลเรียอยูและนั่นก็คือเหตุผลที่ป้องกันมนุษย์ เข้ามา เปลี่ยนแปลงสิ่งแวดล้อมและป่ายังอยู่ในสภาพธรรมชาติ และเพราะเหตุนี้สัตว์ป่าทั้งหมดที่มักพบอยู่ในป่าในแถบเอเชียอาคเนย์ก็จะพบ ได้ในพื้นที่ป่าแห่งนี้ รวมทั้งสัตว์ป่าหายาก เช่น เสือ เขตรักษาพันธ์สัตว์ป่าแห่งนี้ได้รับการประกาศขึ้นในวันที่ ๒๔ เดือนเมษายน ปี ๒๕๑๗
ภาพภูมิอากาศ
บริเวณสภาพภูมิ อากาศของเขตรักษาพันธ์สัตว์ป่าอยู่ในเขตโซนร้อนหรือเขตกึ่งร้อน subtropics ขึ้นอยู่กับความสูงของพื้นที่ อุณหภูมิเฉลี่ยอยู่ระหว่าง ๑๕ ถึง ๓๕ องศาเซลเซียสในหน้าร้อน ส่วนในหน้าหนาวอยู่ที่ ๒๐ ถึง ๓๙ องศาเซลเซียส และอยู่ระหว่าง ๑๐ ถึง ๒๙ ในหน้าแล้ง อยู่ที่ ๑๐ ถึง ๒๙ องศาเซลเซียส, และปริมาณฝนเฉลี่ยอยู่ที่ ๒๐๐๐ มิลลิเมตร
ลักษณะทางภูมิศาสตร์
เขตรักษาพันธ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่ห้วยขาแข้งมีป่าชุ่มน้ำที่สำคัญ ป่าชายเลน อ่างเก็บน้ำเล็ก ๆ หนอง และบึงอีกหลายแห่ง
พันธ์พืช
พืช ชนิด vegetation types หลักในเขตรักษาพันธ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่เป็นป่าดิบเขา (54,900 เฮกเตอร์), ป่าดิบแล้ง (112,900 เฮกเตอร์), ป่าเบญจพรรณ (164,100 เฮกเตอร์) and ป่าเต็งรัง (3,600 เฮกเตอร์), ทุ่งหญ้าสะวันนา (9,900 เฮกเตอร์), ทุ่งหญ้า (3,900เฮกเตอร์) และพื้นที่การเกษตรไร่เลื่อนลอย (15,400เฮกเตอร์).
พันธ์สัตว์
สัตว์ป่า ที่พบในเขตรักษาป่าทุ่งใหญ่นเรศวรประกอบไปด้วยสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม ๑๒๐ ชนิด นก ๔๐๐ ชนิด สัตว์เลี้อยคลาน ๙๖ ชนิด สัตว์ครึ่งบกครึ่งน้ำ ๔๓ ชนิด และปลาน้ำจืด ๑๑๓ ชนิด อาจมีสัตว์หลายชนิดมากกว่าแต่ยังไม่มีการสำรวจและยืนยันอย่างเป็นทางการ สำหรับเขตรักษาพันธ์สัตว์ป่ามีพื้นที่ใหญ่พอที่จะรองรับสัตว์ใหญ่ที่เลี้ยง ลูกด้วยนม ซึ่งอาจหาได้ยากหรือไม่สามารถพบได้แล้วในพื้นที่ทั่วไปในประเทศไทย แต่สามารถพบได้ที่นี้ เช่น เสือ, เสือดาว, เสือดาวลายเมฆ, ช้างเอเชีย, สมเสร็จ, แรดสุมาตรา (Sumatran), กระทิง (gaur) , (mainland serow) และกวาง (hog deer) ในปี ๒๕๒๘ มีการพบฝูงกระทิง โคปรี? (gaur) กว่า ๕๐ ตัว ซึ่งเป็นฝูงที่ใหญ่ที่สุดที่เคยบันทึกมาในประเทศไทย ในเขตรักษาพันธ์สัตว์ป่าแห่งนี้ไม่มีการยืนยันว่าพบวัวแดงและควายป่าแม้ว่า ทั้งสองชนิดอาศัยอยู่ในเขตรักษาพันธ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้งที่อาศัยอยู่ใกล้ ๆ ในปี ๒๕๓๕ มีการถ่ายรูปรอยเท้าของแรดชวา (Javan rhinoceros) ที่คาดว่าน่าจะอาศัยอยู่ไม่ไกลจากพื้นที่
แหล่งท่องเที่ยวและกิจกรรมการท่องเที่ยว
เส้น ทางศึกษาธรรมชาติ ๒ กิโลเมตรจากอาคารสำนักงานซึ่งตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกของเขตมรดกโลกจะช่วยให้ นักท่องเที่ยวเรียนรู้และเข้าใจชนิดพันธ์พืชในบริเวณป่าได้อย่างดี
ที่พัก
ทิศตะวันออก บริการพื้นที่ตั้งเต็นท์ที่อาคารสำนักงานของเขตรักษาพันธ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่ด้านทิศตะวันออก
การเดินทาง
ทิศ ตะวันออก ๕๐ กิโลเมตรจากอำเภออุ้มผาง (จังหวัดตาก) โดยไปกับบริษัททัวร์หรือโดยรถยนตร์ส่วนตัวตามเส้นทางหมายเลข ๑๐๙๐ และอาจไม่จำเป็นสำหรับการใช้รถยนตร์ขับเคลื่อนสี่ล้อ
การเดินทางสู่เขตรักษาพันธ์สัตว์ป่า
เขต รักษาพันธ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวรมีกฏเกณฑ์ที่เข้มงวดมากกว่าอุทยานแห่งชาติ ในการที่จะเปิดรับนักท่องเที่ยว เขตรักษาพันธ์สัตว์ป่าได้กำหนดขึ้นเป็นพื้นที่ให้สัตว์ได้อยู่และ เคลื่อนที่อย่างสะดวกและโดยไม่มีการรบกวนอย่างดีที่สุด ดังนั้นจะเปิดต้อนรับเฉพาะเพื่อการทำวิจัยหรือเพื่อการศึกษา หรือ การทำงาานแบบอาสาสมัครเท่านั้น
